Kalk wordt vaak verward met het element calcium, maar dat is niet gek. Calcium en kalk hebben wel degelijk met elkaar te maken. Calcium (Ca) is een secundair element in de plantenvoeding. Tevens draagt calcium bij aan een goede structuur van de bodem, door de werking op aanwezige kleideeltjes.
Kalkmeststoffen bevatten naast calcium ook vaak magnesium. Magnesium (Mg) vormt evenals calcium een secundair element in de plantenvoeding, maar draagt minder bij aan een goede structuur van de bodem.
Naast de positief geladen deeltjes (kationen) calcium en magnesium bevatten kalkmeststoffen ook een negatief geladen deeltje: een anion. In de meeste kalkmeststoffen is carbonaat (CO32-) het complementaire anion. Er zijn echter ook kalkmeststoffen waar hydroxide (OH-) of silicaat (SiO32-) het complementaire anion vormt. Het is dit anion dat een pH-verhogend effect in de bodem teweegbrengt doordat het anion reageert met aanwezig zuur (H+-ionen) in de bodem. Met name dit neutraliserende effect van kalkmeststoffen vormt een belangrijk deel van de gebruikswaarde van kalkmeststoffen.
Producten als gips (calciumsulfaat) bevatten wel calcium, maar niet het benodigde complementaire anion voor een pH-effect; het is wél een bron van sulfaat en daarmee zwavel (S).